Afgelopen raadsperiode begon met hoge verwachtingen. De politieke partijen waren het erover eens dat het anders moest in onze gemeente. Minder politieke tegenstellingen, minder blokvorming en meer samenwerking voor onze inwoners. Maar de werkelijkheid bleek al snel weerbarstiger.
De huidige bestuurscrisis begon al vier jaar geleden
Na de verkiezingen in 2022 werd SamenWerkt de grootste partij en nam daarmee de leiding in de vorming van een nieuw college. Alle partijen gaven aan dat ze een nieuwe bestuurscultuur wilden. In plaats van telkens een krappe meerderheid van 10 tegen 9 in een raad met 19 zetels, wilden we werken aan meer samenwerking, minder politieke strijd en vooral meer aandacht voor de inbreng van inwoners. We spraken daarom af om eerst samen een raadsagenda op te stellen: een inhoudelijke agenda voor de belangrijkste onderwerpen van onze gemeente. Daar hebben raadsleden meerdere zaterdagen en veel vrije tijd in gestoken. Met succes: over het algemeen waren de partijen het eens over de tekst.
De volgende stap zou zijn:
• profielen opstellen voor wethouders
• daarna de beste mensen zoeken bij die profielen
Het zou daarbij niet uitmaken van welke partij iemand kwam. Wethouders zouden immers werken voor de hele raad en voor de hele gemeente.
Maar toen gebeurde er iets onverwachts: de achterkamertjespolitiek was terug en van nieuwe bestuurscultuur was geen sprake. Tot onze verbazing kwam er ineens het bericht dat de wethouders al bekend waren. SamenWerkt, CDA, SP en VVD leverden ieder een wethouder. Daarmee werden de eerder gemaakte afspraken aan de kant geschoven. Geen wethouders voor de hele raad op basis van geschiktheid maar een verdeling van de “macht”. Voor toen nog Oprecht! en BurgerBelangen was dit een duidelijk signaal dat de beloofde nieuwe bestuurscultuur niet serieus werd genomen. Wij hebben daarom de raadsagenda niet ondertekend. De raadsperiode begon dus met een valse start.
Samenwerking onder druk op belangrijke dossiers
Ondanks deze valse en daardoor moeizame start was de bereidheid om beter samen te werken bij alle partijen aanvankelijk groot. Pas na het uit de hand lopen van het dossier Markt 24 en het vertrek van de verantwoordelijke wethouder begonnen de spanningen op te lopen. De stemverhouding lag nadien op belangrijke dossiers vaak bij voorbaat vast op 10 tegen 9.
Asielopvang in Wijksport
Het college besloot opvang te organiseren in de hal van Wijksport. De raad werd hierover en over de verlenging onvoldoende geïnformeerd. Daarom dienden wij een motie van treurnis in.
Zorgfraude in Cothen
Misstanden rondom zorgverlening in Cothen kwamen aan het licht. Wij bleven doorvragen totdat we eindelijk informatie kregen over hoe dit kon gebeuren. Meerdere malen zijn signalen over mogelijke fraude met de verantwoordelijke wethouder gedeeld en er bleek dat er te weinig controle was.
Kringloop Nogges
Ook rondom Nogges en de Weggeefwinkel ontstond een opmerkelijke situatie. Door een aanbesteding voor een demontagehal en de inname van kringloopgoederen dreigde er in onze gemeente nog maar één kringlooporganisatie over te blijven: Kringloopcentrum Zeist.
Na onderzoek bleek dat in het contract voorwaarden waren opgenomen die juridisch zeer discutabel waren (alleenrecht op inname van goederen). Als deze waren doorgevoerd, zouden andere kringloopinitiatieven in onze gemeente praktisch onmogelijk worden gemaakt. Wij hebben deze voorwaarden boven water gekregen en de onhoudbaarheid ervan aangetoond. Veel onderzoekswerk en een goede samenwerking met andere partijen leidde uiteindelijk tot het overleven van Nogges en alle andere innemers van tweedehands goederen in de gemeente.
Stikstof en het buitengebied
Toen de plannen van minister Van der Wal in 2022 grote gevolgen dreigden te hebben voor onze boeren, kwamen wij in actie. Wij dienden een boerenmotie in om voor, naast en achter onze boeren te staan. Toen het ontwerp Utrechts Programma Landelijk Gebied begin 2026 ter zienswijze aan eenieder werd voorgelegd, dienden wij een motie in waarin het college werd opgeroepen om een zienswijze in te dienen voor meer rechtvaardigheid en rechtszekerheid voor onze boeren en fruittelers. De motie hebben wij gedeeld met de 25 andere gemeenten binnen de provincie en de motie werd uiteindelijk ook door meerdere gemeenten in de provincie gebruikt.
Markt 24, het oude stadhuis op de markt
Een van de meest opvallende dossiers was Markt 24, waar de kosten enorm uit de hand liepen. Tijdens dit dossier ontstond een zeer opmerkelijke situatie. De verantwoordelijke wethouder had twee betrokken partijen, het Museum en de VVV – beide ontvangers van subsidie – gevraagd of zij bij een negatief besluit van de gemeenteraad over verhoging van het budget van plan waren een claim tegen de gemeente in te dienen. Ook had zij geïnformeerd hoe hoog die claim zou zijn. Door zelf proactief (mogelijke) claims uit te vragen, werd niet alleen de positie van de gemeente benadeeld en feitelijk vooruitgelopen op mogelijke schadeclaims, maar werd ook de besluitvorming van de gemeenteraad beïnvloed. Voor ons en andere partijen was dit -naast meerdere missers- een groot bestuurlijk probleem. Ook ernstige fouten op andere dossiers speelden een rol. Er lag dan ook een motie van wantrouwen klaar met een meerderheid in de raad. Maar zover kwam het niet. De wethouder koos ervoor om zelf op te stappen en zich niet te verdedigen in de raad. Het vertrek kwam dus niet door een aangenomen motie, maar doordat de wethouder zelf besloot haar functie neer te leggen.
Toenemende spanningen tussen raad en college
Gedurende deze periode vonden meerdere zware politieke momenten plaats:
• twee interpellatiedebatten (Wijksport en de bestuurscrisis)
• een motie van treurnis over de gang van zaken rond de klantenspaarpas
• meerdere situaties waarin vragen van de raad niet of onvoldoende werden beantwoord, wat in strijd is met de Gemeentewet.
Het vertrouwen tussen raad en college kwam hierdoor steeds verder onder druk te staan.
De grootste bestuurscrisis in de geschiedenis van onze gemeente
De spanningen eindigden uiteindelijk in een ongekende situatie: alle wethouders traden af. Volgens de interim-burgemeester Mirjam van ’t Veld en de gemeenteraad was dit onvermijdelijk om rust en stabiliteit in de organisatie te herstellen. In een memo (klik hier) aan de raad beschreef het college zelf ernstige problemen binnen de organisatie, waaronder
• een kwetsbare financiële situatie
• sociale onveiligheid binnen de organisatie
• gebrek aan duidelijke rollen en verantwoordelijkheden
• onvoldoende gezonde feedbackcultuur
• bestuurlijke druk op ambtenaren bij besluitvorming
Daarnaast gaf de ondernemingsraad al in een brief van maart 2025 (klik hier) aan dat ambtenaren zich regelmatig niet gehoord en soms zelfs onveilig voelden in de samenwerking met bestuurders. Er werd gesproken over situaties waarin ambtenaren zich niet respectvol behandeld voelden, discussies escaleerden en stukken tot op de laatste punt en komma moesten worden herschreven. Sommige ambtenaren gingen volgens de OR met spanning naar collegeoverleggen of kwamen er emotioneel vandaan. Daarnaast werd melding gemaakt van onderling wantrouwen binnen het college en situaties waarin ambtenaren werd gevraagd bepaalde collegeleden juist niet te betrekken bij dossiers.
Zorgelijke financiële situatie
Naast de bestuurlijke problemen is ook de financiële situatie van onze gemeente zorgwekkend. In ongeveer twintig jaar tijd is de gemeentelijke reserve gedaald van ongeveer €30 miljoen naar €2,4 miljoen. Alleen al in deze raadsperiode daalde de reserve van €5,3 miljoen naar €2,4 miljoen. Dat is een daling van ruim 55%. Volgens het college zelf is de begroting kwetsbaar voor tegenvallers en is de solvabiliteit (het eigen vermogen ten opzichte van schulden) te laag. Met andere woorden: de financiële buffer van onze gemeente is klein, terwijl de schulden hoog zijn (43 miljoen, peildatum december 2024).
Onvoldoende participatie
Naast de bestuurlijke problemen viel nog iets anders op. Bij vrijwel alle projecten wordt gesproken over participatie. Inwoners zouden betrokken worden bij plannen. Maar in de praktijk bleek dit vaak anders. Te vaak is participatie niet meer dan het zetten van een vinkje op de ‘te doen’ lijst van het college. Plannen liggen vaak al grotendeels vast voordat inwoners worden betrokken. Wij vinden dat dit anders moet. Inwoners moeten vanaf het begin betrokken worden bij plannen die hun leefomgeving raken, niet pas als alles al is besloten. Sterker nog: de meeste plannen zouden samen met onze inwoners tot stand moeten komen.
Windmolens
Een duidelijk voorbeeld van hoe participatie soms werkt, is het dossier rondom windturbines. Bij een bevraging onder inwoners bleek dat een groot deel van de inwoners tegen de komst van windmolens in onze gemeente was. Toch besloten SamenWerkt, CDA, SP en D66 om door te gaan met de plannen. Daarmee komt er ruimte voor vijf zeer grote windturbines in onze gemeente. Voor Oprechte BurgerBelangen is dit een voorbeeld van participatie die onvoldoende serieus wordt genomen. De vele insprekers hebben tot op de dag van vandaag geen inhoudelijke reactie gekregen op de argumenten waarmee ze hun bezwaren onderbouwden.
Geen wethouder, wel resultaten
Hoewel wij niet in het college zaten, hebben wij ons in deze periode volop ingezet voor inwoners, ondernemers en verenigingen. We zijn trots op wat we, vaak samen met inwoners en andere partijen, hebben bereikt. Een greep uit onze inzet:
Sociaal & lokaal
• €300 steun voor 227 gezinnen i.v.m. energiearmoede, te besteden bij lokale ondernemers
• betere communicatie bij problemen met het leerlingenvervoer dankzij onze motie
• actie rondom de klantenspaarpas toen tienduizenden euro’s verdwenen
• redding van de lokale kringloopwinkel Nogges en alle andere innemers van tweedehands goederen dankzij onderzoek en moties
Wonen & toegankelijkheid
• toegankelijk bouwen opgenomen in de woonvisie via ons amendement
• flexwoningen gerealiseerd dankzij het benutten van een rijksregeling
Boeren & buitengebied
• inzet voor boeren en het buitengebied bij de stikstofplannen
• motie zienswijze UPLG die ook door andere gemeenten werd overgenomen
• motie om de lokale tuinderij, De Wijkse moestuin te behouden
Economie & ondernemers
• verruiming van zondagsopenstelling voor winkels
• acties zoals Koop Lokaal voor lokaal winkelen
Financiën
• €1,6 miljoen onterecht betaalde belasting van Vitens terug naar inwoners
• aandacht voor te hoge externe inhuur
• opstellen van een alternatieve begroting
• betere controle op subsidies via een aangenomen motie
Soms via moties, soms via vragen aan het college, soms via acties met inwoners, maar altijd met hetzelfde doel: opkomen voor onze gemeenschap!
Tijd voor verandering!
Na alles wat er in deze raadsperiode is gebeurd, is één ding duidelijk: onze gemeente verdient stabiel bestuur, financiële verantwoordelijkheid en een open bestuurscultuur.
Maar ook iets anders is essentieel: een veilige werkomgeving binnen het gemeentehuis. Ambtenaren moeten hun werk professioneel kunnen doen, zonder druk of onveilige situaties.
Daarnaast moet participatie weer echt worden wat het hoort te zijn: samen met inwoners plannen maken, niet alleen achteraf een mening vragen. Geen achterkamertjes. Geen politieke spelletjes. Maar een transparant gemeentebestuur dat werkt voor en met inwoners.
Daarom zeggen wij:
Tijd voor verandering!
Stem bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026
Lijst 3 – Oprechte BurgerBelangen
Omdat inwoners recht hebben op een eerlijk bestuur. Omdat wij hier wonen.
Bekijk hier de vodcast.